Uống thuốc – nhiều hơn không phải tốt hơn

Uống thuốc – nhiều hơn không phải tốt hơn

Có một chuyện mà ít người để ý: “nhiều thuốc hơn” không hẳn là “tốt hơn”. Việc dùng nhiều thuốc (polypharmacy), không chỉ thuốc bác sĩ kê, thuốc không kê đơn mà kể cả thực phẩm bổ sung, thực phẩm chức năng…nếu không cần thiết, có thể khiến bạn vừa tốn kém, vừa tăng rủi ro tương tác thuốc, gặp tác dụng phụ, thậm chí ảnh hưởng đến sức khỏe lâu dài.

Vậy làm sao để chúng ta yên tâm hơn với “đơn thuốc” của mình?

Dưới đây là những lời khuyên dựa theo quy trình 7 bước đánh giá thuốc của NHS Scotland, giúp bạn tự “kiểm tra & cân nhắc” thuốc đang dùng, với MỤC TIÊU KÉP: giữ lại thuốc cần thiết, bỏ bớt thuốc không cần VÀ giữ sức khỏe mà không rách…ví tiền

5 lời khuyên để đánh giá thuốc và bỏ bớt khi hết cần

1. Hãy tự hỏi: “Uống thuốc để làm gì?”

Trước khi xem đơn thuốc, hãy tự đặt câu hỏi: Mục tiêu điều trị của mình là gì? Giảm triệu chứng như giảm đau, nâng cao chất lượng sống? Hay để kiểm soát bệnh mạn tính, phòng bệnh trong tương lai?

Nếu bạn thấy: “Mình uống thuốc chỉ vì… bác sĩ đã kê từ…năm ngoái”, “Không biết giờ mình còn bị bệnh đó không?”, hoặc “Mọi người bảo uống cho yên tâm”,... đó là lúc nên cân nhắc lại ngay. Thuốc chỉ nên phục vụ cho những điều quan trọng với bạn nhất — chứ không phải vì “được kê thì cứ uống”.

2. Hỏi: “Thuốc này có thật sự cần thiết không?”

Thuốc bác sĩ kê không phải bao giờ cũng là cần thiết Thuốc bà hàng xóm chỉ thì càng phải nghi ngờ! Cần xác định thuốc THIẾT YẾU và xem có thuốc nào không cần mà…bỏ đi.

Bạn nên:

- Viết ra danh sách tất cả thuốc đang dùng — kể cả thuốc kê đơn, thuốc bổ, thuốc không kê đơn, thực phẩm bổ sung, “lá lẩu”, và thực phẩm chức năng.

- Hãy đưa danh sách ấy cho bác sĩ/dược sĩ xem và hãy hỏi cho ra nhẽ “cái vị” đó là để làm gì?

- Nhóm “thiết yếu” là những thuốc nếu bỏ đột ngột có thể làm bệnh nặng lên rất nhanh, ví dụ thuốc thay thế hormone tuyến giáp, thuốc chữa Parkinson, một số thuốc suy tim… Đây là những thuốc thường phải duy trì đều, chỉ ngừng hoặc chỉnh khi có ý kiến bác sĩ chuyên khoa.​

- Trong khi đó, nhóm “không thiết yếu” thường là các thuốc kê trong đợt cấp (cảm cúm, viêm dạ dày…) nhưng nhiều người hết bệnh rồi vẫn còn uống mãi. Một số người dùng 2-3 loại thuốc có tác dụng na ná nhau, dùng chồng chéo nhưng không tăng hiệu quả.​

Trong buổi khám, bạn nên mạnh dạn hỏi: “Bác sĩ xem giúp tôi có thuốc nào ít có lợi, có thể giảm dần hoặc bỏ không?”. Đôi khi việc thay đổi lối sống (ăn uống, vận động, ngủ nghỉ) có thể giúp giảm bớt một số thuốc phòng bệnh lâu dài.

3. Kiểm tra kết quả: “Thuốc có đang giúp mình như mong muốn không?”

Sau một thời gian dùng thuốc, việc nhìn lại xem thuốc đó có giúp mình đạt mục tiêu ban đầu không là rất quan trọng. Ví dụ: huyết áp có ổn hơn? Có đỡ đau hơn? Có gặp tác dụng phụ gì nặng nề hay không?

Trong quy trình đánh giá thuốc của NHS Scotland: thuốc không chỉ cần thực sự hiệu quả, mà còn phải an toàn và phù hợp với tình trạng hiện tại của người dùng. Nếu thuốc không mang lại lợi ích rõ rệt, hoặc bạn gặp tác dụng phụ: nên cân nhắc giảm liều hoặc ngưng thuốc, dưới sự tư vấn của bác sĩ/dược sĩ.

4. Hãy nhớ: “Không phải thuốc là tất cả” — Lối sống & chăm sóc khác cũng quan trọng

Thuốc chỉ là một phần của điều trị. Đôi khi — chế độ ăn uống, vận động, chế độ nghỉ ngơi, kiểm soát stress… có thể thay đổi rất nhiều thứ. Hướng dẫn của polypharmacy khuyến khích cân nhắc cả các “giải pháp không dùng thuốc” nếu phù hợp.

Ví dụ: thay vì uống thuốc ngủ quá lâu — có thể thử thay đổi thói quen ngủ, vệ sinh giấc ngủ, tập thể dục nhẹ… rủi ro ít hơn mà nhiều khi hiệu quả không kém.

5. Hãy thảo luận thường xuyên & có kế hoạch ngưng thuốc an toàn

Khi quyết định giảm hoặc bỏ thuốc — đừng tự ý làm một mình! Nhiều thuốc cần giảm liều từ từ (tapering), theo dõi kỹ để tránh tác dụng phụ hoặc làm bệnh tái diễn.

- Hãy hẹn gặp bác sĩ/dược sĩ để cùng đánh giá lại đơn thuốc, xem thuốc nào nên giữ và nên bỏ;

- Hãy cùng lên kế hoạch giảm/ ngưng thuốc phù hợp với tình trạng sức khỏe hiện nay;

- Nên có sổ theo dõi sức khỏe, ghi lại bất kỳ thay đổi nào: triệu chứng mới, mệt mỏi, ngủ không ngon, tim mạch, tiêu hóa, để nói chuyện chi tiết nhất.

Vì sao nên “kiểm tra đơn thuốc” định kỳ?

- Dùng thuốc không cần thiết tăng gánh nặng y tế

- Quá nhiều thuốc giảm tuân thủ điều trị và giảm hiệu quả chữa trị

- Càng dùng nhiều thuốc, nguy cơ tương tác thuốc càng cao, nguy cơ nhập viện cấp cứu, té ngã, lú lẫn ở người lớn tuổi càng cao

Các bác sĩ khuyên nên rà soát đơn thuốc 6 tháng/lần để cân bằng lợi-hại tối ưu. Đây cũng là cách giúp bệnh nhân trở nên chủ động trong hành trình chăm sóc sức khỏe của mình: thay vì chỉ “uống theo chỉ thị” của bác sĩ, bạn sẽ cùng bác sĩ/dược sĩ quyết định thuốc nào thực sự cần cho CHÍNH MÌNH. Hướng dẫn của NHS Scotland nhấn mạnh vào shared decision-making (quyết định cùng nhau) và “person-centred care” đặt nhu cầu, mục tiêu của người bệnh làm trung tâm.

Vì vậy, nếu bạn có một “danh sách thuốc dài” (trên 5-8 loại) mà không hiểu vì sao nó lại dài thế đừng để yên mà hãy tìm hiểu thêm. Hãy dành thời gian cùng bác sĩ, dược sĩ rà soát lại: Mình còn cần thuốc này không? Thuốc này có thực sự giúp mình không? Có cách nào khác tốt hơn không? Cắt giảm thuốc không phải là việc làm tự tiện, mà nó là nghệ thuật “chăm sóc sức khỏe tiết kiệm, thông minh”.

Đôi khi, ít hơn lại là tốt hơn.　

TS BS Phạm Nguyên Quý

Trưởng khoa Ung thư Nội khoa

Bệnh viện Trung ương Kyoto Miniren

NCV lâm sàng Đại học Kyoto

Đồng sáng lập Y học cộng đồng

Nguồn: yhoccongdong.com/